• انتشار: ۲۲ حوت ۱۳۹۶
  • ساعت: ۱۱:۱۳ ق.ظ
  • سرویس: x تیتر دو
  • کدخبر: 14075
  • لینک کوتاه: http://www.barchinews.com/?p=14075

پاتریمونیالیسم قبیله‌ای و جامعه‌ی ذاتا پدرسالار

احمدخان ابدالی به محض رسیدن به قدرت، صاحب القابی شد که همه از بطن منطق قبیله برآمده و حکایت‌گر استیلای عقلانیت قبیله‌ای بر روح و روان دربار وی و فضای اجتماعی آن روز قندهار است.

احمدخان ابدالی به محض رسیدن به قدرت، صاحب القابی شد که همه از بطن منطق قبیله برآمده و حکایت‌گر استیلای عقلانیت قبیله‌ای بر روح و روان دربار وی و فضای اجتماعی آن روز قندهار است.

مثلا القاب احمدخان ابدالی چنین ثبت شده است: «السلطان الاعظم و الخاقان الاکرم سلطان احمدشاه درّ درّان» یا «خاقان مالک رقاب».‏ ‏لقب «درّ درّان» (یا همان نگین ابدالی‌ها) مباهات و فخر قبیله‌ای احمدشاه است که بر انتساب قبیله‌ای وی تأکید می‌ورزد.

بدین ترتیب، احمدشاه نه بنیانگذار یک سلطنت فرا قبیله‌ای، بلکه مؤسس یک نظام خان‌خانی و حامی نوعی عقلانیت قبیله‌ای است که اگرچه به لحاظ جغرافیا و قلمرو سرزمینی بسیار گسترش می‌یابد، اما به لحاظ عقل سیاسی حاکم برآن، در چارچوب عقل قبیله‌ای، ادبیات معطوف به خون و نسب و پاتریمونیالیسم قبیله‌ای محدود می‌ماند.

در متون تاریخی‌ای که پس از احمدشاه و عمدتا توسط نویسندگان ابدالی (درانی‌ها) نگارش یافته است، نیز احمدشاه غالبا با لقب «احمدشاه بابا» یا «احمدشاه بابای کبیر» معرفی شده است.

این لقب (بابا) در واقع نمایان‌گر روح اصلی فرهنگ و عقلانیت قبیله‌ای است. در متون تاریخی نگارش یافته در عصر خود احمدشاه، از لقب «بابا» اثری نیست و بنابراین، لقب «بابا» تحفه‌ی مورخین متأخر ابدالی به احمدشاه است که در اثر حاکمیت منطق و عقلانیت قبیله‌ای بر اذهان آنان و به جهت ارتباط خونی‌شان با احمدشاه، جایگاه وی را به یک مقام ابتدایی در فرهنگ قبیله تنزل داده‌اند.

جامعه‌ی قبیله‌ای به لحاظ فکری همیشه نا بالغ است و خود را مدام نیازمند پدر احساس می‌کند و درخت پاتریمونیالیسم قبیله‌ای از دل ارزش‌ها و فرهنگ چنین جامعه‌ای سر بر می‌آورد.

قبل از احمدشاه، میرویس هوتکی از قبیله غلجایی که برای اولین بار حکومت قبایل غلجایی را در قندهار تحقق بخشید و به فتح اصفهان و سقوط نظام صفوی موفق شد، لقب «نیکه» (پدر کلان) دریافت نمود و به «میرویس نیکه» شهره شد.

حتا در فضای پساطالبانی ودر لویه‌جرگه قانون اساسی نظام کنونی، بنا به پیشنهاد حامد کرزی رئیس دولت انتقالی، به محمدظاهرشاه، شاه سابق افغانستان، لقب «بابای ملت» اعطا شد و در قانون اساسی این نظام دموکراتیک رسما ثبت گردید.

خود حامد کرزی در سال ۱۳۹۴ توسط برخی فعالین مدنی و جوانان تحصیل‌کرده‌ی افغانی در یک اجلاس رسمی در کابل، به عنوان «پدر ملت» خوانده می‌شود. عبدالعلی مزاری، رهبر فقید حزب وحدت اسلامی افغانستان نیز از سوی هوادارانش با لقب «بابه» (پدر یا پدرکلان) یاد می‌شود.

اشرف‌غنی احمدزی در حین کاروزار انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۳۹۳ و پس از آن، از سوی حامیان و هوادارانش به عنوان «غنی نیکه» (پدرکلان غنی) خطاب می‌شود.

هنوز این جامعه به مرز بلوغ فکری و سیاسی نزدیک نشده و همه به دنبال پدر می‌گردیم واین‌گونه، با جهان‌بینی محدود در حصار ایل و تبار، سعه‌ی وجودی افراد و رهبران سیاسی را نیز در دایره طایفه، قبیله و ایل و تبار خویش محصور می‌سازیم؛ وسعت آسمان اندیشه‌ی ما به میزان دریچه‌ی خانه‌ی ماست.

نگارنده: محمد شفق خواتی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *