• انتشار: ۱۳ حمل ۱۳۹۷
  • ساعت: ۱۰:۵۸ ق.ظ
  • سرویس: x تیتر دو
  • کدخبر: 15174
  • لینک کوتاه: http://www.barchinews.com/?p=15174

هزاره‌های ولایت تخار

در ولایت تخار هزاره‌ها در روستاها و مناطقی مانند مرکز تالقان، چال، اشکمش، رستاق، بنگی، خواجه‌غار، فرخار، چشمه‌گرمک، بوغود، کبود نو و‌… زندگی می‌کنند و طبق یک برآورد حدود بیش از سی هزار فامیل هزاره در مناطق مختلف تخار بود وباش دارند‌.

در ولایت تخار هزاره‌ها در روستاها و مناطقی مانند مرکز تالقان، چال، اشکمش، رستاق، بنگی، خواجه‌غار، فرخار، چشمه‌گرمک، بوغود، کبود نو و‌… زندگی می‌کنند و طبق یک برآورد حدود بیش از سی هزار فامیل هزاره در مناطق مختلف تخار بود وباش دارند‌.

در ولایت تخار از پایین رودخانۀ تخار و خیلَو به طرف سرچشمه تمام باشندگان دوطرف دریا را تا بدخشان و فرخار نود درصد هزاره‌ها تشکیل می‌دهند‌.

هزاره‌های ولایت تخار در هفده السوالی آن ولایت حضور دارند‌‌. طایفه‌های «زی ارداد»، «زی بابه»، «زی پاینده»، «زی‌میرک»، «مدباقی»، «زی‌بنده»، «جنوم»، «جنداد»، «گودری»، «غلام‌داد»، «سویکه»، «قرلق» و‌… از باشندگان هزاره‌های تخارند‌‌. هزاره‌های قول برس، باغ‌میری، شیخ‌علی، شیخا، بودله، آهنگران بالا و پایین، بیش باتور، ملوکای ختائیان و‌… در تالقان، مرکز ولایت تخار باشنده‌اند و بقیه در مناطق چال، اشکمش، رستاق، خال‌دره، گل‌دره، بنگی، خواجه‌غار، نمک‌آب، فرخار، چشمه‌گرمک، ورسچی، پیو، تکه‌تویمس، کشیپتان، دهنه، زردکمر، وخشی، تاش بلاق، برلاس، لی‌لی، توتک، صدبرگان، یکه‌باغ، شاله دره، شغلی، شکردره، سنگ‌لشم، تاقچه‌خانه، خم‌خیران، اره‌شه، شولنج دره، سمگ لشم، کبود نَو، بُوزغُود و‌… زندگی می‌کنند‌‌. هزاره‌های تالقان که ایوین (Iven) از آن‌ها یادکرده است «تَکَه تویمس» نامیده می‌شوند‌.

گوناریارینگ معتقد است که: «شاید چنین پنداشته شود که هزاره‌ها در بعضی مناطق زبان مادری‌شان را حفظ کرده باشند‌‌. برهان‌الدین کشکی فقط شش قریه را نام می‌برد که بزرگ‌ترین آن «تاش ییلاق» ۱۳۰ خانه است‌.»

به صورت تقریبی درحدود پنجاه هزار خانوار هزاره در ولایت تخار زندگی می‌کنند‌‌. در السوالی اشکمش ولایت تخار، از قوم هزارۀ گرگگ در حدود نه هزار خانوار در مناطق چغه‌تای در قریه‌های الودین، شکرنه، کوتل بیل بالا، کوتل بیل پایان، نوآباد، سرغار، زمین درازه، ایلیچ، چهره‌دره، کوتل کفترخانه، شولش دره، بادام دره، قشلاق‌های ولکر، پُولخا، دریۀ‌کلان، شکر نحو، عایمت، گلی‌سای، گذر هزاره‌ها، قلعۀ ملاپیوند، بوریا باف‌ها، چهارآسیاب و‌… مجموعۀ کلانی از هزاره‌ها زندگی می‌کنند‌‌. قوم گرگگ به چهار طایفه به‌نام‌های مدباقی، زی‌بنده، پاینده و زی‌میرک تقسیم می‌شوند‌‌. این طایفه توسط کوتل بیل به دو السوالی اشکمش و خان‌آباد از ولایات تخار و قندوز تقسیم شده‌اند‌.

در السوالی خواجه بهاءالدین، در حدود ۱۲۰۰ خانوار هزاره در قشلاق‌های تپه سیدها، هزاره قشلاق، قریلدی، هزاره‌های مرکز خواجه بهاوالدین و‌… هم‌چنان هزاره‌هایی که در السوالی رستاق زندگی می‌کنند در حدود ۱۴۰۰ خانوارند که همه در قشلاق‌های گنده‌چشمه، چلمه قزاق، بندیل، خال دره، شهر کهنه، گذری هزاره‌ها و‌… زندگی می‌کننند‌‌. همین‌طور در حدود ۲۲۰۰ خانوار هزاره در مرکز تخار ناحیۀ قلبرس در قریه‌های باغ‌میری، قریۀ‌حاجی قربان، شیخ‌علی، جندک‌جال، قریۀ ارباب رحیم، بیردی به‌ای، خردزدی، بودله، امبرکو، آب‌شور، خس‌کپه، شغال‌تپه و‌… زندگی دارند که گویش هزارگی‌شان را هنوز به یاد دارند و استفاده می‌کنند‌.

‎السوالی نمک‌آب تخار

السوالی نمک‌آب با داشتن معدن نمک و گذر رودخانه‌ای با آب‌شور به این نام نامیده شده است. در بیش‌تر مناطق این السوالی هزاره‌ها زندگی می‌کنند. قریه‌های مانند خم‌خران، شولش دره، تاقچه‌خانه برلاس، تاشبلاق، صدبرگان، توتک، یکه‌باغ، ده‌مرسلان، ده‌بالا، زمچ‌آب، باغ‌قاضی، باغ‌خواجه بیش‌تر هزاره نشین‌اند. در این السوالی شصت درصد هزاره، (۳۹‌. ۵) تاجیک و کمی هم اوزبیگ و گوجر زندگی می‌کنند.

السوالی نمک‌آب از شرق به السوالی چال، از شمال به مرکز ولایت، از جنوب‌شرق به السوالی ورسج و از جنوب‌غرب به السوالی خوست‌و‌فرنگ ولایت بغلان می‌رسد. مرکز السوالی نمک‌آب تا مرکز ولایت تخار بیست‌وچهار کیلومتر فاصله دارد‌. طبق سرشماری ریاست صحت‌عامه ولایت تخار جمعیت السوالی نمک‌آب به هژده هزار تن می‌رسند که در بیست‌وچهار قریۀ خرد و بزرگ زندگی می‌کنند.

هزاره‌های السوالی نمک‌آب بیش‌تر زراعت‌پیشه و مال‌دارند. زمین‌های آنان بیش‌تر للمی و کم دیمی‌اند.

روستاهای تالقان

برهان‌الدین کشکی در کتاب راه‌نمای قطغن و بدخشان، ضمن یادآوری از روستاهای طالقان، در قشلاق قره‌بادام، و عنبرکوه، از مردم هزاره و قرلق یادآوری کرده است، ایشان قارلوق‌ها را جدا از مردم هزاره آورده است، در حالی‌که قارلوق یکی از طوایف هزاره است‌.

نمک‌آب

در کتاب راهنمای قطغن و بدخشان آمده است که نمک آب «از مضافات طالقان است، و مردم آن‌جا تاجیک و هزاره‌اند و زبان‌شان فارسی است ‌.»

ورسج

کشکی می‌نویسد: در ورسج «‌…قومیت‌شان عموماً تاجیک و برخی هزاره هم می‌باشند ‌. »

قشلاق‌های ارگو

برهان‌الدین کشکی در کتاب راهنمای قطغن و بدخشان، در ارگو، از دو قشلاق تاجیک و یک قشلاق هزاره نام برده است و قشلاق هزاره را کمالستان خوانده است که در آن زمان پنجاوسه خانوار در آن زندگی می‌کرده است و از سی‌وهشت قریۀ دیگر به ترک و مغول نامبرده است‌. که آن‌ها نیز هزاره‌اند‌.

السوالی بنگی

در السوالی بنگی ده درصد هزاره زندگی می‌کنند. بیش‌ترین باشندگان این السوالی را ازبیک‌ها تشکیل می‌دهد.

نگارنده: دکتر حفیظ شریعتی سحر

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *