سلام برچی نیوز | قطعه‌ای به عظمت یک تمدن
  • انتشار: ۱۷ حمل ۱۳۹۶
  • ساعت: ۲:۲۳ ب.ظ
  • سرویس: اجتماعی
  • کدخبر: 1887
  • لینک کوتاه: http://www.barchinews.com/?p=1887

قطعه‌ای به عظمت یک تمدن

“بعداز آن که استاد قوام‌الدین شیرازی از ساخت مسجد جامع مشهد و مسجد و مدرسه هرات فارغ گردید، بلافاصله به امر گوهرشاد، مأمور ساخت مجموعه بزرگ مصلی و مدرسه، خانقاه و کتابخانه در جوار ساختمان شاهرخ گردید.”

اگر منطقه «خیابان» شهر هرات را قطعه‌ای به عظمت یک تمدن بنامیم، سخنی به گزاف نگفته ایم. همان تمدنی که به هرات در قرن نهم هجری، «نگین خراسان» لقب داد. اینجا مصلای قدیم هرات است. همان مصلایی که سنگ فرش‌های آن، نور خیرکننده‌ای را از عصر طلایی مشرق‌زمین، ساطع می‌کرد.
“بعداز آن که استاد قوام‌الدین شیرازی از ساخت مسجد جامع مشهد و مسجد و مدرسه هرات فارغ گردید، بلافاصله به امر گوهرشاد، مأمور ساخت مجموعه بزرگ مصلی و مدرسه، خانقاه و کتابخانه در جوار ساختمان شاهرخ گردید.”(۱)
نقشه احداث مصلی در منطقه خیابان شهر هرات، توسط معماران و مهندسان به سرپرستی استاد بی‌بدیل دوران قوام‌الدین شیرازی و مهندس روزگار «عمادالدین هروی» تهیه شد و صدها تن از کارگران ماهر، نقاشان چیره‌دست و کاشی‌کاران هنرمند، در آنجا مشغول به کار شدند.
“سال آغاز این اقدام را ۸۲۰ و سال پایان آن را ۸۴۱ هجری نوشته اند که ۲۱ سال از عمر پربار گوهرشاد این بانوی نیکوکار صرف احداث مصلی گردید.”(۲)
مصلای هرات، یک مجموعه چند منظوره بود که مدرسه گوهرشاد، دارالحفظ، دارالشفای اخلاصیه و آرامگاه خانواده شاهرخ همسر گوهرشاد را شامل می‌شد. در زمان میرزا حسین بایقرا، مدرسه دیگری نیز به این مجموعه ملحق شد که در همه منطقه، نظیر نداشت. «میر محمدهاشم افزونی» در کتاب معروف «بحیره» درباره این مدرسه نوشته است:
“در این سال یعنی ۱۰۲۳ هجری مانند مدرسه میرزا در کل ایران و توران مدرسه به شکوه و صفا نیست.”(۳)
با وجود آن که مصلای هرات با ساختار سنتی ساخته شده بود اما از سنت‌زدگی کاملاً به دور بود. بنابر این، مصلای هرات را باید تلفیقی از متد درسی سنتی و عصری در ۵۰۰ سال پیش در خراسان قدیم یا افغانستان فعلی نامید.
“مصلی، نمودی از دانشگاه بزرگ عصر تیموریان بود. دانشجویان از اطراف و اکناف عالم برای تحصیل علوم معقول و منقول به آن رجوع می‌نمودند. در آن زمان، مصلی به مثابه مدرسه و مهد هنر و صنعت محسوب می‌شد.(۴)
جالب است که در مدرسه و مصلای هرات، ملاهای بی‌سواد و طلبه‌های کم ظرفیت جا و راه نداشتند. بلکه در آنجا عالمان بزرگ مشغول تدریس و طلبه‌های وارسته مشغول به تحصیل بودند. همین امر باعث گردیده بود که سنت و مدرنیته در دانشگاه مصلای هرات، دست به دست هم دهند و دوره طلایی مشرق را بسازند.
“معماران هروی مقرنس‌بندی و طراحی را از آن می‌آموختند. کاشیکاران اصول برش و تراش کاشی و خاتم‌کاری را فرامی‌گرفتند. خطاطان و نقاشان و صورتگران و شاعران و دانشوران و هنرمندان از مکتب هرات بهره می‌بردند.”(۵)
در چنین فضایی بود که مکتب نقاشی و خطاطی استاد «میرک» و «کمال الدین بهزاد» پایه‌گذاری شد. الحق که هنر نقاشی هرات نه تنها در جهان آن روز، نظیر نداشت بلکه تا امروز نیز هیچ مکتب هنری نتوانسته آثاری مثل نقاشی‌های مکتب هرات را خلق کند. آثار هنری که در هرات خلق شد، تاکنون از شگفتی‌های دنیای هنر محسوب می‌شوند. رستاخیز علمی، هنری و فرهنگی عصر تیموریان هرات، نه تنها شهر هرات را متحول کرد بلکه شهرهای دور و نزدیک از جمله اصفهان و دهلی نیز از آن رنگ پذیرفتند. بدون تردید، این دوره به تنهایی یک تمدن بود.

محمد مرادی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *