• انتشار: ۷ عقرب ۱۳۹۷
  • ساعت: ۴:۵۷ ب.ظ
  • سرویس: تیتر 2
  • کدخبر: 23030
  • لینک کوتاه: http://www.barchinews.com/?p=23030

سرنوشت عبرت آموز جنرال دوستوم

چه چیزی باعث خانه نشینی و برکناری جنرال دوستوم از قدرت شد.

جنرال دوستم، جنرال چهارستاره‌ای که میدان‌های سخت نبرد را تجربه کرده، در سال‌های اخیر روزگاران دشوار و تلخی را سپری می‌کند. او که یک چاره درشت سیاسی و نظامی است نام و آوازهٔ زیادی در کشور دارد و در معادلات سیاسی همواره به‌عنوان یک اظلاع قدرت در افغانستان مطرح بوده‌است. جنرال دوستم حدود چهار دهه است که در قضایای سیاسی کشور سهیم بوده و از آدرس جامعهٔ ازبیک‌ها و ترک‌تباران در محافل و معادلات سیاسی و اجتماعی کشور نمایندگی کرده‌است. او تجربه موافقت و مخالفت با حکومت داکتر نجیب‌الله، رئیس‌جمهور پیشین را دارد و در اواخر حکومت‌داری‌اش جنگ‌های سختی را با حکومت آقای نجیب به راه انداخت. برخی بدین باورند که یکی از علت‌های مرگ داکتر نجیب‌الله، ممانعت ملیشه‌های جنرال دوستم بود که مانع از رفتن داکتر نجیب به خارج از کشور شدند؛ چه این‌که در آن‌زمان ملیشه‌های به‌رهبری جنرال دوستم بر میدان هوایی کابل تسلط داشتند.

جنرال دوستم پس از فروپاشی حکومت نجیب‌الله، با حکومت مجاهدین نیز اختلافات زیادی پیدا کرد و با طرف‌های قدرت جنگ‌های بسیار کرد. در این دوران هم او در شمال کشور قدرتمندترین حزب سیاسی بود که تبدیل به بزرگ‌ترین چالش برای حکومت مجاهدین نیز شده بود. پس از اعلام ظهور طالبان، جنرال دوستم با این گروه هم نبردهای بسیاری داشت. با تهاجم قوای خارجی به افغانستان به هدف سرنگونی نظام طالبانی، جنرال دوستم در هماهنگی با قوای ناتو بار دیگر حملات زمینی‌اش را بالای طالبان در شمال کشور آغاز کرد و از آن‌ها تلفات بسیار گرفت. گزارش‌هایی وجود دارد که او هزاران طالب را در همین دوره به قتل رساند. جنرال دوستم در این مرحله، تلفات زیادی بر طالبان وارد کرد و هم به‌حیث یک جنرال «طالب‌کُش» مشهور شد.

جنرال در زمان حکومت آقای کرزی

 

جنرال دوستم پس از کنفرانس بن و تشکیل حکومت جدید در افغانستان، فعالانه در قضایای سیاسی نقش گرفت و وارد ساختار شد. افراد وی در بدنه حکومت جای گرفت و خود نیز سالیان زیادی سمت‌های مهم نظامی و امنیتی در حکومت آقای کرزی داشت. جنرال دوستم در مواردی با حکومت آقای کرزی اختلافاتی نیز پیدا کرد. تقرر چهره‌های از حزب جمعیت که نوعی رقیب قدرت آقای دوستم در شمال کشور بودند و هم‌چنان جنجال پیش‌آمده میان «اکبر بای»، یکی از متنفذین جامعهٔ ترک‌تبار و جنرال دوستم، از جمله موارد عمده این اختلافات بود، ولی آقای کرزی که از نقش و نفوذ گسترده جنرال در شمال کشور واقف بود، بیش‌تر به فکر تعامل با جنرال بود تا تقابل.

جنرال در حکومت اشرف غنی

داستان جنرال دوستم در زمان آقای غنی اما سراسر تعامل و تصادم و موافقت و مخالفت است. او چهارسال پیش که در کنار آقای غنی قرار گرفت، با شور و شعف تمام برای پیروز ساختن آقای غنی کار و پیکار کرد. او در کمپاین‌های انتخاباتی با تمام نیرو و امکانات سرگرم کمپاین برای آقای غنی شد و متقابلاً برای وی نیز کرسی معاونیت اول ریاست جمهوری در نظر گرفته شد؛ امری که فعالان سیاسی جامعه ازبیک آن را یک رخداد و چرخش بزرگ در تقویم سیاسی شان می‌دانستند. نقش برجسته جنرال در این مرحله تا حدی برجسته بود که از وی به‌عنوان «جنرال پادشاه‌ساز» یاد می‌کنند.

با تشکیل حکومت وحدت ملی، آقای غنی در راس حکومت قرار گرفت و جنرال دوستم طبق نقشهٔ قبلی، معاون نخست آقای غنی شد. پس از گذشت چند ماه از عمر حکومت، کم کم اختلافات میان آقای غنی و جنرال دوستم شکل گرفت و در مواردی معاون از رئیس حکومت لب به شکایت گشود. او بارها آقای غنی را به دامن زدن تبعیض قومی و لسانی متهم کرد و از وجود «حلقهٔ خاص» قدرت در ارگ ریاست جمهوری سخن گفت.

رفتن جنرال به میدان‌های جنگ شمال کشور و تلفات کاروان نظامی وی در یک کمین- که آقای دوستم مدعی است سرنخ حکومتی دارد- اما باعث تشدید اختلاف میان آنها شد. دیری ازین ماجرا نگذشت که سر و کله احمد ایشچی، رقیب محلی آقای دوستم پیدا شد و جنرال را متهم به آدم‌ربایی و آزار و اذیت جنسی نمود. این باعث شد که پرونده احمد ایشچی در برابر جنرال دوستم به جریان بیفتد. به مرور، این قضیه در سطح ملی و بین‌المللی رسوایی به بار آورد و نهادهای عدلی و قضایی نیز سرگرم رسیده‌گی به این پرونده شدند.

جنجال پرونده ایشچی همچنان ادامه داشت که جنرال دوستم ظاهراً برای تداوی رهسپار ترکیه شد. سفری که بعدها معلوم شد یک سفر تبعیدی بوده‌است.

برگشت جنرال و خانه‌نشینیِ او در کابل

با شورش هواخواهان جنرال در شمال و خواست شان مبنی بر برگشت دوباره وی به کشور، حکومت مجبور به تمکین شد و سرانجام آقای دوستم به تاریخ ۳۱ ماه سرطان امسال به کابل بازگشت و حکومت اعلام کرد «معاون اول ریاست جمهوری از تمامی صلاحیت‌هایش برخوردار است.» امری که نزدیکان آقای دوستم صحت آن را تأیید نمی‌کنند و گفته می‌شود حکومت محدودیت‌هایی بر جنرال دوستم وضع کرده‌اند؛ محدودیت‌هایی از قبیل منع سفر آقای دوستم به ولایت‌های شمال کشور. آقای دوستم چند روز پیش در مصاحبه با تلویزیون آیینه نیز گفت که او را «خانه‌نشین» کرده‌اند.

در یک نگاه کلی، آقای دوستم اکنون حتی به اندازه یک شهروند عادی هم از حقوق اساسی‌اش برخوردار نیست. او یک معاون «بی‌صلاحیت» است که حتی در جلسه کابینه هم حق حضور ندارد.

معلوم نیست که تا زمان ختم دورهٔ کاری حکومت فعلی، جنرال دوستم تا کجاها اوج می‌گیرد یا سقوط می‌کند، اما بدون شک، تجربه کار جنرال دوستم با آقای غنی، درسی سراسر عبرت است که تلخی آن به کام این جنرال چهارستاره برای همیشه خواهد ماند.

احمد ذکی پوینده

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *