سلام برچی نیوز | حملات مرگبار هفته اخیر افغانستان؛ پیام‌ها و هشدارها؟
  • انتشار: ۴ عقرب ۱۳۹۶
  • ساعت: ۸:۲۹ ق.ظ
  • سرویس: x تیتر دو
  • کدخبر: 9124
  • لینک کوتاه: http://www.barchinews.com/?p=9124

حملات مرگبار هفته اخیر افغانستان؛ پیام‌ها و هشدارها؟

روند مرگ تدریجی نظامیان و شهروندان ملکی افغانستان در یک هفته اخیر، دقیقا زمانی که راهبرد جدید امریکا امیدواری های را خلق کرده بود، سرعت و وسعت بی پیشینه یافته است. حملات مرگ بار بر نمازگزاران مسجد امام زمان کابل و مسجد دیگری در غور، در حالی صورت گرفت که قبل از آن و همزمان با از سرگیری گفتگوهای چهار جانبه در مسقط مرکز عمان، سلسله حملات خونین در ولایات جنوبی غزنی، پکتیا و قندهار تلفات سنگین بر نظامیان افغانستان وارد کرد.

یاد تان باشد! ما فقط یاد گرفته‌ایم مدنی فکر کنیم و شاهد مرگ دسته‌جمعی مان باشیم. میرزاولنگ تنها شروع فاجعه‌ای دوام‌دار است، یاد تان باشد!

حسین بهزاد یکی از قربانیان حمله جمعه شب گذشته بر مسجد امام زمان غرب کابل، جملات فوق را در ۲۶ اسد سال جاری پس از فاجعه میرزاولنگ در صفحه فیسبوک خود نوشته بود. پیش بینی حسین درست بود، مرگ تدریجی شهروندان افغانستان در اثر حملات تروریستی ادامه یافت.

اما روند مرگ تدریجی نظامیان و شهروندان ملکی افغانستان در یک هفته اخیر، دقیقا زمانی که راهبرد جدید امریکا امیدواری های را خلق کرده بود، سرعت و وسعت بی پیشینه یافته است. حملات مرگ بار بر نمازگزاران مسجد امام زمان کابل و مسجد دیگری در غور، در حالی صورت گرفت که قبل از آن و همزمان با از سرگیری گفتگوهای چهار جانبه در مسقط مرکز عمان، سلسله حملات خونین در ولایات جنوبی غزنی، پکتیا و قندهار تلفات سنگین بر نظامیان افغانستان وارد کرد.

در حالی که کابلیان از بهت و حیرت حمله بر مسجد امام زمان بیرون نیامده بودند، حمله دیگر دانشجویان اکادمی نظامی مارشال فهیم را هدف قرار داده و حدود بیست کشته و زخمی بر جای گذاشت. پرسش اصلی این است که چنین حملاتی واکنشی به راهبرد جدید امریکا در منطقه و افغانستان به شمار می رود و پاکستان در فضای جدید بعد از راهبرد جدید ایالات متحده امریکا چه نقشی را بازی می کند؟

تغییر رویکرد پاکستان، افزایش نقش هند، تقویت نیروهای نظامی افغان و حضور نامحدود نظامیان امریکا و ناتو در افغانستان از محورهای کلیدی راهبرد جدید امریکا به شمار می رود. علاه بر آن اصلاحات در حکومت وحدت ملی مخصوصا در بخش امنیتی از ملحقات این راهبرد بود که مقامات امریکایی در روزهای بعد مطرح کردند.

تغییر رویکرد پاکستان

دونالد ترامپ در ۲۱ اگوست سال روان هنگام اعلام راهبرد جدید امریکا ضمن حملات شدید لفظی بر پاکستان مبنی بر حمایت آن کشور از گروههای دهشت افگن که علیه امریکا می جنگند، خواهان تغییر رویکرد فوری این کشور در قبال مبارزه با تروریسم و افغانستان شد.

اما عبد السلام ضعیف سفیر پشین طالبان در پاکستان در آن زمان گفت: « فشار آوردن بر پاکستان جنگ در افغانستان را تشدید می‌کند». پاکستان برای اثبات همکاری با افغانستان و امریکا در امر مبارزه با تروریسم، تحت فشارهای فزاینده امریکایی ها دست به اقدامات جدیدی زد که از آن جمله سفر یک روزه ژنرال قمر جاوید باجوا رئیس ستاد ارتش پاکستان به کابل، در نهم میزان از اهمیت بالایی برخوردار بود. رئیس جمهور غنی از این سفر به عنوان آغاز فصل تازه ای در روابط دو کشور یاد کرد.

به دنبال این سفر و با پیشنهاد پاکستان گفتگوهای چهارجانبه صلح افغانستان که از ثور ۱۳۹۵ متوقف شده بود از سر گرفته شد. ولی درست فردای برگزاری ششمین نشست مقامات افغانستان، پاکستان، امریکا و چین در ۲۴ میزان در عمان، موج تازه ای از حملات خونین طالبان آغاز شد که تا روز شنبه ۲۹ میزان در مدت کمتر از یک هفته بیش از دو صد تن افراد ملکی و نظامی را به کام مرگ برد.

یک تفسیر از این حملات این میتواند باشد که طالبان با توجه به اینکه حدود چهل درصد خاک افغانستان را در کنترل خود دارند، قادر است بدون حمایت پاکستان به راهبرد جدید امریکا واکنش نشان داده و اثبات کند که در موقعیت ضعف برای تن در دادن به روند صلح قرار ندارد و پاکستان نیز قادر به اعمال نفوذ جدی بر طالبان نیست. این برداشت چندان مستند و مستدل به نظر نمی رسد. برخی از گمانه زنی ها که از پیوند طالبان و شبکه حقانی با استخبارات پاکستان حکایت می کنند این پیوند را بسیار راهبردی و ناگسستنی می دانند. به نظر آنها طالبان ضعیف تر از آن است که بدون یک پشتوانه قوی دولتی چنین مانور قوی پیچیده، مسلسل و مرگبار نظامی- استخباراتی را به نمایش بگذارد.

بنا به نظر این گروه از ناظران، پاکستان در عین اینکه تمایل به دریافت فشارهای بیشتر از جانب امریکا را ندارد، به طور همزمان دو کار را مدیریت می کند. یک؛ با بر قراری تماس با افغانستان و امریکا و اعلام همسویی با این راهبرد، زمان را به نفع خود مصادره کرده از موضع انفعالی بیرون آمده، ابتکار عمل را در عرصه دیپلماسی و دیالوگ به دست می گیرد. دو؛ با اعمال فشار در داخل خاک افغانستان به واشنگتن و کابل این پیام را می دهد که تحت فشار قرار دادن پاکستان می تواند هزینه های سنگین برای افغانستان و امریکا در پی داشته باشد. و اگر روند صلح افغانستان با حمایت پاکستان تعقیب می شود، دیدگاه آن کشور در قبال طالبان و دیگر جریانهای شوروشی همسو با پاکستان در نظر گرفته شود و جایگاه هند در افغانستان بر اساس دغدغه های پاکستان مورد بازنگری قرار گیرد. البته این نگاهی است که همیشه با تکذیب شدید دولت پاکستان روبرو شده است و این کشور خود را نیز قربانی عملیات تروریستی می داند.

موثریت راهبرد جدید امریکا

حمایت استخباراتی، نظامی و لوجستیکی امریکا از نیروهای نظامی افغان، اعمال فشارهای عملی بر پاکستان و هدف قرار دادن طالبان و شبکه حقانی با هواپیماهای بدون سر نشین در هردو طرف سرحد، از شاخص های اصلی موثریت این راهبرد به شمار می رود. هرچند امریکا در هر سه محور اقداماتی را روی دست گرفته است، اما با توجه به زمانبر بودن برخی اقدامات و انتظار راستی آزمایی پاکستان، احساس می شود به اندازه کافی و با سرعت بالا شاهد اقدامت وسیع و گسترده نیستیم.

از مجموع ۱۵۹ فروند طیاره بلک هاک که قرار است در سال پیش رو تحویل افغانستان داده شود تنها چهار فروند آن به نیروهای افغان در قندهار تحویل داده شده است و نیروهای افغان همچنان در حملات هوایی نیازمند حمایت متحدین خارجی خود است. تازه ترین حملات هواپیمایی بدون سر نشین امریکا در مناطق سرحدی دو کشور و دره کُرم، علیه شبکه حقانی در ۲۵ میزان انجام شد و تعدادی از نیروهای ورزیده این شبکه را نابود کرد. احساس می شود حملات اخیر بر نمازگزاران و دانشجویان نظامی واکنش این شبکه در برابر این حملات نیز باشد. چنان که خواجه آصف وزیر خارجه پاکستان در همان روز خواهان توقف این حملات گردید و گفت تداوم این حملات به روند صلح در افغانستان صدمه می زند.

به نظر می رسد مصروفیت دونالد ترامپ و تیم رهبری کاخ سفید به موضوع توافق اتمی با ایران(برجام) و تعیین راهبرد جدید آن کشور در قبال ایران، حد اقل تمرکز در سطح رهبری امریکا از موضوع افغانستان را به حاشیه برده است. و این نگرانی وجود دارد که همانند حمله امریکا علیه صدام حسین در سال ۲۰۰۳ که افغانستان را از اولویت سیاست خارجی امریکا خارج کرد، این بار نیز چنین نشود. از جانب دیگر لازم است امریکا و کابل حساسیت های عینی و ملموس در منطقه را درک کرده از تبدیل شدن افغانستان به صحنه رقابت قدرت های منطقه ای چون هند و پاکستان، ایران و عربستان و روسیه و امریکا، جلوگیری کنند، به رغم آن که در سیاست های اعلامی همسویی در مبارزه با تروریسم دیده می شود، اما منافع متضاد و پیشینه رقابت ها، زمینه ساز این نگرانی است. در عین حال سپردن ابتکار عمل بدست پاکستان به همان میزان موثریت این راهبرد را تهدید می کند.

اصلاحات در ساختار امنیتی افغانستان

آسیب پذیری بخش امنیتی حکومت افغانستان غیر قابل انکار است و حملات اخیر یک بار دیگر اصلاحات در این عرصه را بیش از پیش ضروری می نماید. هر چند مقامات در کابل از چندی بدین سو و بخصوص پس از اعلان راهبرد جدید امریکا از تعهد قوی مبنی بر اعمال اصلاحات خبر دادند، اما واقعیت های موجود و نتایج مترتب بر اعمال مسئولان امنیتی حکایت از آن دارد که اصلاحات به اندازه کافی عمیق و راهبردی، یا در دستور کار نبوده است و یا با موانع بر خورده است.

با وجود این که چنین روندی نیاز به زمان دارد اما شرایط اضطراری افغانستان ایجاب سرعت توام با دقت در اصلاحات را دارد. نویسنده معتقد است که فضای جدید شکل گرفته پس از اعلام رهبرد جدید ایالات متحده امریکا در افغانستان، فرصتی مناسبی را برای کابل فراهم کرده است که هم در قسمت تجهیز و تقویت بنیه نظامی و دفاعی کشور اهتمام به خرج داده و ظرفیت ها را بالا ببرد و هم در ایجاد اصلاحات و روی کار آوردن عناصر کاردان، متعهد و خلاق.

با درک ناگزیری های حکومت وحدت ملی به رهبری رئیس جمهور غنی مبنی بر کسب رضایت شرکاء انتخاباتی و مجموعه های سهم طلب و مافیای قدرت، به نظر می رسد حمایت مردمی و جامعه جهانی از اصلاحات دو پشتوانه قوی برای رئیس جمهور غنی است. تداوم کمک های اتحادیه اروپا و حمایت های ایالات متحده امریکا از افغانستان همواره منوط به انجام اصلاحات و مبارزه با فساد شده است.

از جانب دیگر انتخابات ریاست جمهوری در پیش رو است و کسب حمایت مردم در گرو تأمین امنیت، اعمال اصلاحات، مبارزه با فساد و اشتغال زایی است. بنابراین ایجاب می کند که رئیس جمهور و همکارانشان با تکیه بر حمایت های مردمی و جامعه جهانی با حفظ تکثر، توازن قومی، فراگیری پایه های حکومت، برای انجام اصلاحات شجاعت و جدیت بخرج داده اجازه ندهند این فرصت نیز هدر رود.

محمد قاسم عرفانی استاد دانشگاه

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *