سلام برچی نیوز | افغانستان و ضرورت ترمیم بی‌اعتمادی قومی
  • انتشار: ۷ حوت ۱۳۹۵
  • ساعت: ۱۱:۳۶ ق.ظ
  • سرویس: x تیتر دو
  • کدخبر: 1283
  • لینک کوتاه: http://www.barchinews.com/?p=1283

افغانستان و ضرورت ترمیم بی‌اعتمادی قومی

باید بپذیریم جامعه افغانی جامعه زخم‌خورده است. در طی یک قرن مناسبات قومی قدرت انرژی موجود در جامعه را برای عمیق‌ترسازی این زخم و نمک‌پاشیدن برآن به کار گرفته است.

باید بپذیریم جامعه افغانی جامعه زخم‌خورده است. در طی یک قرن مناسبات قومی قدرت انرژی موجود در جامعه را برای عمیق‌ترسازی این زخم و نمک‌پاشیدن برآن به کار گرفته است. آنچه تاکنون به رسمیت شناخته نشده و به آن توجه نشده است این زخم عمیق میان‌قومی و رنج‌های ناشی از آن است. «قومیت» در چشم‌انداز انسانی نباید به عاملی برای مرزبندی انسانی، برتری‌جویی و ایجاد شکاف میان انسان‌ها تبدیل شود. هویت قومی در میان هویت‌های متعدد امری از پیش‌تعیین‌شده و اجباری است و از زاویه دید انسانی تنوع قومی به تکثر تجربه زندگی و الگوهای رنگارنگ و متنوع منتهی می‌شود. به جای مرزبندی انسانی و ایجاد شکاف شیوه‌های مختلفی از زیستن و تعامل انسانی را در جامعه خلق می‌کند و از این راه به شکوفایی و توسعه بیشتر می‌انجامد.

در فرهنگ سیاسی افغانستان، به تبعیت از ذهنیت و ساختار قبیله‌ای، همواره به تنوع قومی به مثابه تهدید و خطری برای سلطه قومی نگاه شده است و از این طریق رنج‌های جانکاه و زخم‌های عمیقی را برای انسان‌های این مرز و بوم به وجود آورده است. تاریخ افغانستان تاریخ رنج‌های بی‌هوده و زخم‌های ناشی از بلاهت سیاست‌ورزی قومی است. آنچه به آن به صورت جدی تاکنون به آن توجه نشده است، ضرورت بازنگری اخلاقی و عقلانی گذشته است. ضرورت توجه به بنیادهایی که مناسبات انسانی را از مرزبندی‌های معمول اما غیرعقلانی و ضدانسانی موجود در جامعه فراتر ببرد و امکان تعامل انسانی را میان مرد و زن این جامعه فارغ از هویت‌های قومی و مرزبندی‎های اجتماعی امکان‌پذیر کند.

آنچه از اقدامات اخیر رییس‌جمهور از جمله پیام نمادین او به مناسبت سالگرد شهید مزاری استشمام می‌شود ضرورت ترمیم بی‌اعتماد قومی است. این اقدام هرچند که خیلی دیر است اما آن را باید به اقدامی نیکو در راستای التیام زخم عمیق تاریخی دانست.

در عین حال اشتباه است اگر تصور کنیم زخم عمیقی به پهنای یک قرن به این سادگی التیام یابد. هنوز عوامل بی‌اعتمادی زیادی درمیان است: از گذشته‌های دور اگر بگذریم هنوز یک سطر گزارش رسمی راجع به رخداد خونین دهمزنگ که خونبارترین رخداد تروریستی پس از ۲۰۰۱ است منتشر نشده و دولت حتا کوچک‌ترین تقصیر را به گردن نگرفته و با عوامل مقصر در دستگاه امنیتی برخورد نکرده است. افکار عمومی هزاره‌ها هنوز در مورد تغییر لین برق پنجصد کیلوولت ترکمنستان قناعت نکرده است. هنوز هزاره‌ها در ساختار دولت با ظرفیت انسانی و تناسب نفوس آن‌ها فاصله بسیار دارد. نمونه آن را می‎توان در پیام نمادینی مشاهده کرد که از آدرس اداره امور برای افغان‌های خارج از کشور تهیه شده است. به نظر می‌رسد این پیام گروه قومی خاص را هدف قرار داده است و گویندگان پیام را تنها یک گروه قومی خاص تشکیل می‌دهد. جمعیت عظیم مهاجران در ایران و پاکستان در این پیام نادیده گرفته شده است و تنوع قومی در تدوین آن آگاهانه یا ناآگاهانه نادیده گرفته شده است.

این نکات اخیر را از آن رو یادآوری کردم که برای ترمیم شکاف قومی و شکاف حکومت با هزاره‌ها هنوز گام‌های زیادی است که برداشته شود. وحدت و همبستگی اجتماعی افغان‎ها و برای عبور از مرزبندی‌های قومی نیازمند گام‌های بسیار بنیادینی است که دیر یا زود باید برداشته شود. هرچه این ترمیم زودتر صورت گیرد، به همان میزان می‎توان به افغانستان متحد و یکپارچه بیشتر امیدوار بود. افغانستان کنونی افغانستان تجزیه شده است که ساختار قومی قدرت مناسبات انسانی آن را در حد مناسبات میان جزیره‎‌های قومی تقلیل داده است. این گونه نمی‌شود از دشواری‌ها و موانع پیشرو از جمله تروریسم و مناسبات قبیله‌ای عبور کرد. خطر بی‌اعتمادی قومی بیشتر از هر خطری برای بقای افغانستان جدی است و بیش از هرچیزی تاکنون مسبب رنج و محنت برای مردم افغانستان شده است.

***

نکته آخر این که به نظر می‌رسد امروزه گروه‌های سیاسی هزاره بیش از دیگران با راه و آرمان شهید مزاری بیگانه شده اندو از آن فاصله گرفته اند. باید این وضعیت تغییر کند و مزاری به چراغ راه واقعی و به عامل وحدت‌بخش هزاره‌ها تبدیل شود. پنهان شدن پشت نام مزاری برای تولید نفرت و افزایش شکاف اجتماعی و درون‌قومی در تضاد آشکار با آرمان‌های او برای متحدسازی هزاره‌ها و کل اقوام افغانستان قرار دارد. فرهنگ سیاسی در مجموع بعد از این همه تحولات باید به این حدی از بلوغ رسیده باشد که مرز میان آنچه در عمل جریان دارد و آنچه را در سطح نمادین تجربه می‌شود از هم تفکیک نماید.

اسلم جوادی

 

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *